Η ελπίδα φθίνει, ο τζόγος ανθίζει: ο φόρος φτώχειας

«Χρειαζόμαστε μια κοινωνία στην οποία ένας νέος άνθρωπος να πιστεύει ότι μπορεί να προοδεύσει με δουλειά και υπομονή — όχι με το δελτίο στοιχήματος»

Η ελληνική αγορά τυχερών παιχνιδιών συνεχίζει να αναπτύσσεται με εντυπωσιακούς ρυθμούς. Τα πονταρίσματα ξεπέρασαν τα 16,7 δισ. ευρώ το 2025, με το online τμήμα να σημειώνει ιδιαίτερα υψηλή άνοδο. Τα τελευταία χρόνια η αύξηση είναι σταθερή: από περίπου 14,4 δισ. το 2023, σε 15,65 δισ. το 2024 και 16,7 δισ. το 2025. Κάποιοι βλέπουν σε αυτή την έκρηξη ένα σημάδι ευημερίας. «Αφού παίζει ο κόσμος, σημαίνει ότι έχει λεφτά», λένε.

Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Συνήθως ο τζόγος δεν ανθίζει σε κοινωνίες που νιώθουν ασφάλεια και αισιοδοξία. Ανθίζει εκεί όπου η σταδιακή πρόοδος μέσω εργασίας και αποταμίευσης φαντάζει όλο και πιο μακρινή.

Στην Ελλάδα, παρά τη βελτίωση πολλών μακροοικονομικών δεικτών τα τελευταία δέκα έτη, η αγοραστική δύναμη παραμένει από τις χαμηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η παραγωγικότητα της εργασίας παραμένει απογοητευτική, οι καλοπληρωμένες δουλειές είναι δυσεύρετες και τα νοικοκυριά έχουν αρνητική καθαρή αποταμίευση.

Η αρνητική αποταμίευση είναι σημάδι πίεσης στο παρόν και απαισιοδοξίας για το μέλλον. Ξοδεύουμε περισσότερα από όσα βγάζουμε, ζώντας όλο και περισσότερο για να βγει ο μήνας, αντί να προετοιμαζόμαστε για το μέλλον.

Φυσικά, το φαινόμενο του προβληματικού τζόγου είναι πολύπλοκο και δεν έχει να κάνει μόνο με τον οικονομικό παράγοντα. Η ψηφιακή τεχνολογία έχει αλλάξει δραστικά το παιχνίδι. Ο τζόγος είναι πλέον παντού: στο κινητό, 24/7, με αλγόριθμους που μας γνωρίζουν καλά και μας δίνουν ακριβώς αυτό που χρειάζεται για να συνεχίσουμε. Οι εφαρμογές είναι φτιαγμένες για εθισμό, με γρήγορα στοιχήματα, συχνές μικρές νίκες και εξατομικευμένα μπόνους. Και η επιθετική διαφήμιση, ιδίως στον αθλητισμό, κανονικοποιεί το φαινόμενο. Έτσι, ο τζόγος αυξάνεται ακόμα και σε πλούσιες κοινωνίες, όπου λειτουργεί ως εύκολη απόδραση.

Διεθνώς η εικόνα επιβεβαιώνει αυτή την πολυπλοκότητα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η αγορά είναι ιδιαίτερα απελευθερωμένη και το online στοίχημα κυριαρχεί, τα ποσοστά προβληματικού τζόγου είναι από τα υψηλότερα στην Ευρώπη. Αντίθετα, στη Νορβηγία και τη Σουηδία, με αυστηρό κρατικό έλεγχο, μονοπώλια και περιορισμούς στη διαφήμιση, τα ποσοστά προβληματικού τζόγου παραμένουν από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα έχουν υψηλή ευημερία και ικανοποίηση από τη ζωή, καθώς και ισχυρή κοινωνική κινητικότητα.

Μελέτες δείχνουν ότι ο προβληματικός τζόγος είναι σημαντικά πιο συχνός σε άτομα με χαμηλό εισόδημα και ανεργία, καθώς και σε περιοχές με υψηλή εισοδηματική ανισότητα. Στη Φινλανδία, για παράδειγμα, ο προβληματικός τζόγος είναι έξι φορές πιο συχνός σε άτομα που λαμβάνουν κοινωνικά επιδόματα, ενώ ιταλικές έρευνες επιβεβαιώνουν ισχυρή σχέση μεταξύ εισοδηματικής ανισότητας και υψηλότερων προβληματικού τζόγου, ιδίως σε πιο φτωχές περιοχές.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι άνθρωποι παίζουν περιστασιακά. Το πρόβλημα είναι οι επιπτώσεις της προβληματικής χρήσης. Ο εθισμός καταστρέφει οικογένειες, οδηγεί σε χρέη, κατάθλιψη και αυτοκτονίες.

Τα δημόσια έσοδα από τον τζόγο λειτουργούν συχνά ως «φόρος φτώχειας»: παίρνουμε χρήματα κυρίως από τους οικονομικά αδύναμους για να τα διανέμουμε πίσω στην κοινωνία. Μια μορφή αντίστροφης αναδιανομής που βαθαίνει αντί να θεραπεύει τις ανισότητες.

Οι κοινωνίες δεν χτίζονται πάνω στην προσδοκία του «μεγάλου κέρδους». Χτίζονται πάνω στην πεποίθηση ότι το αύριο μπορεί να είναι καλύτερο από το σήμερα. Με δουλειά, όχι με λαχείο. Και αυτή η πεποίθηση λέγεται ελπίδα.

Τελικά, τι πρέπει να κάνουμε;

Χρειαζόμαστε αυστηρότερο έλεγχο στη διαφήμιση, ιδίως στα κοινωνικά δίκτυα και τον αθλητισμό, καθώς και υποχρεωτικά εργαλεία αυτοπεριορισμού στις πλατφόρμες. Κυρίως όμως χρειαζόμαστε μια κοινωνία στην οποία ένας νέος άνθρωπος να πιστεύει ότι μπορεί να προοδεύσει με δουλειά και υπομονή. Όχι με ένα δελτίο στοιχήματος. Επίσης, έχουμε ανάγκη οικονομικής εκπαίδευσης. Μια φαινομενικά αμελητέα, αλλά σταθερά επαναλαμβανόμενη, αποταμίευση-επένδυση σήμερα, γίνεται θεμέλιο σιγουριάς για το μέλλον.

Όταν η ελπίδα εξασθενεί, η τύχη γίνεται η μόνη διέξοδος. Αυτό όμως δεν είναι ανάπτυξη. Είναι το σύμπτωμα μιας κοινωνίας που έχει χάσει την πίστη της ότι το αύριο μπορεί να είναι καλύτερο από το σήμερα.

Λεωνίδας Παλαιοδήμος

Ελεύθερος Επαγγελματίας, Ιατρός Παθολόγος, Αν. Καθηγητής Ιατρικής

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.